Depremin Ardından Malatya’da Yıkılan Evler mi, Kaybolan Kültür mü?

6 Şubat 2023… Karlı bir sabahın sessizliğini yaran o büyük sarsıntı, yalnızca binaları değil; hafızamızı, mahallelerimizi, komşuluk ilişkilerimizi ve ‘ortak kültürümüzü’de’ yerle bir etti.
On bir il ile birlikte Malatya da büyük bir deprem felaketinin ağır yükünü omuzladı.

Bugün evler yeniden yapılıyor, konutlar yükseliyor, insanlar yuvalarına kavuşmaya hazırlanıyor.
Ancak asıl soruyu sormak zorundayız:

‘Peki ya Malatya’nın kültür hazinesi ne olacak?’

‘Beton Yeniden Kurulur, Kültür Kaybolursa Geri Gelmez.’

Malatya; yalnızca coğrafi bir yerleşim yeri değil, ‘binlerce yıllık bir yaşam biçimi,’ sözlü tarih, mahalle ahlakı ve ortak vicdandır.
Orduzu Gelincik Tepesi’nden İkizce’ye, Çamurlu’dan Orduzu Pınarbaşı çevresine, jandarma sahasından ayrılan alanlara, yerinden dönüşüm alanlarına kadar Malatyalı hemşerilerimizin ‘yeni konutları’ ile birlikte beş yüz bin civarında ‘hemşerilerimiz’ birebir kendileri de yeniden harmanlanıyor. Yüz binlerce yeni konutun oluşacağı bu yeni yerleşim bölgeleri, aynı zamanda ‘yeni bir Malatya’nın’ temellerini de atmaktadır.

İşte tam bu noktada hayati bir tehlikeyle karşı karşıyayız:
Eğer yalnızca konut üretir, ama ‘mahalle kültürünü, sözlü geleneği ve ortak hafızayı’ ihmal edersek; Malatya fiziksel olarak ayağa kalkar ama ‘ruhunu kaybeder.’

‘Mahalle Kültürü: Malatya’nın Asıl Dayanıklılığı.’

Deprem bize şunu acı bir şekilde öğretti:
‘Asıl dayanıklılık betonarme yapılarda değil; insan ilişkilerinde, komşulukta ve birlik duygusunda saklıdır.’

Eskiden mahalle vardı:
Kapısı kilitlenmeyen evler,
Bir tas çorbanın paylaşıldığı sofralar,
Sokağın çocuğunu kendi çocuğu bilen büyükler,
Bir acıda herkesin bir araya geldiği dayanışma…

Bugün kuracağımız ‘yeni Malatya,’ işte bu değerlerle yeniden yoğrulmak zorundadır.

Bir Öneri: ‘Malatya Kadim Kent Kültürünün Yol Haritası’

Bu nedenle; kalemi olan, sözü olan, yüreği Malatya için atan herkese açık bir çağrıda bulunmak ‘zorundayım, zorundayız, zorundasınız.’
Medya kuruluşlarına, meslek örgütlerine, sivil toplum kuruluşlarına, akademisyenlere, sanatçılara ve kültür insanlarına…

Malatya Kadim Kent Kültürünün Yol Haritası artık ertelenemez bir ihtiyaçtır.

Bu yol haritasının somut ve uygulanabilir bir ayağı mutlaka olmalıdır:

Her Mahalleye Bir Kültür Evi:

Yeni oluşacak her mahallede, en az 100 metrekarelik bir ‘Mahalle Kültür Evi’ planlanmalıdır.
Bu mekânlar, betonun arasına sıkışmış süs binalar değil; ‘yaşayan ve yaşatan alanlar’ olmalıdır.

Bu kültür evlerinde:

·        Malatya’nın tarihini bilen, kültürüne gönül vermiş ‘gönüllü bir kültür insanı’ görev almalı

·        Şehrin hafızası olan büyüklerle ‘söyleşiler’ yapılmalı

·        Genç kuşaklara ‘masallar, türküler ve gelenekler’ aktarılmalı

·        Yerel edebiyat, müzik, mutfak kültürü ve ‘sözlü tarih’ kayıt altına alınmalı

·        Depremin yarattığı travmayı iyileştirecek ‘toplumsal buluşmalar’ düzenlenmelidir

Bu evler, aynı zamanda ‘yeni mahallelerin vicdanı ve belleği’ olacaktır.

Geleceği İnşa Etmek, Geçmişi Korumaktan Geçer:

Malatya’nın geleceği, geçmişinden koparak değil; geçmişiyle barışarak ve onu geleceğe taşıyarak kurulabilir.
Deprem bize ağır bir bedel ödetti; ama aynı zamanda ‘yeniden düşünme ve yeniden kurma’ fırsatı da sundu.

Bugün vereceğimiz kararlar,
yarın çocuklarımızın nasıl bir Malatya’da yaşayacağını belirleyecek.

Evleri yapıyoruz, evet…
Ama şimdi sıra kültürümüzü ayakta tutmakta.

Unutmayalım:
‘Şehirler binalarla kurulur, ama kültürle yaşar.’

Önemli Gördüğüm Bir Notu Tüm Değerli Hemşerilerimin Bilgisine Sunuyorum;

Kadim Malatya kültürümüzün yaşatılması ve sahaya taşınması için;
Malatya Büyükşehir Belediye Başkanı ‘Sayın Sami Er,’
Yeşilyurt Belediye Başkanı ‘Sayın İlhan Geçit,’
Battalgazi Belediye Başkanı ‘Sayın Bayram Taşkın’
ve belediye meclis üyelerimiz tarafından bu önerimin belediye meclislerine taşınarak istişare edilmesi ve uygulanabilir bir metne dönüştürülmesi gerektiğine inanıyorum.

Ayrıca siyasi partilerimizin, meslek örgütlerinin ve sivil toplum kuruluşlarının kendi yapıları içinde ‘Malatya Kadim Kent Kültürü Yol Haritası’nı’ istişareye açarak ortak bir metin hâline getirmeleri ve belediye başkanlarımıza sunmaları gerektiğini açıkça ifade ediyorum.

Malatya içinde ve dışında yaşayan tüm hemşerilerime sesleniyorum:
Lütfen, ‘Kadim Malatya kültürümüzü’ geçmişimizle birlikte yeniden inşa etmek için
‘Malatyalı ortak aklını hep birlikte oluşturalım.’

‘2026 yılı;’ yarınımızı ve yarınlarımızı ‘kurma yılımız’ olsun.
Bu yılı hep birlikte ilan edelim.

Hepimize şimdiden hayırlı, ‘kutlu ve mübarek olsun.’

13 Ocak 2026 Salı günü Malatya Sonmanşet Gazetesinde çıkan köşe yazım. Asım Demirkök